Geplaatst in Bedrijfswaardering, Exponential Technologies, Exponential Wisdom, Extreme Waarde, Free Cash Flow, Geldstroom, Groeivoet, Waarde Creatie

Van “Ground Zero” over groei, risico, tot integratie in 3 simpele stappen.


In deze blogbijdrage is “Ground Zero” het epicentrum van uw onderneming, daar waar het allemaal begon of opnieuw begint.

Uiteindelijk gaat het om volgend stappenplan:

  1. het bedenken van een simpel idee,
  2. de ontwikkeling ervan op basis van een zelf gekozen bepaald pad,
  3. tot het implementeren van een gewoonte (habit) voor de ontwikkeling van dit idee binnen uw onderneming (habit formation).

Bij deze ontwikkeling moeten drie belangrijke doorbraken worden gerealiseerd met het oog op extreme waardecreatie;

  1. De ontwikkeling van een winstgevend en onderbouwd business model.
  2. Het nastreven van beheersbare groei als essentieel onderdeel ervan, zeker niet eeuwigdurend en wat met de berekende eindwaarde?
  3. Het beheersen van de zakelijke risico’s die daarmee kunnen verband houden, vooral disruptieve ontwikkelingen.

Deze mengeling moet tenslotte worden samengebracht tot een winnende combinatie: de hoofdprijs (zeker niet op Google terug te vinden)!

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Free Cash Flow, Groeivoet, Overnamemarkt, Robo Valuer

Al gehoord van een groeistrategie?


Toekomstige of geprojecteerde kasstromen zijn, naast het beheersen van uw bedrijfsrisico’s, afhankelijk van de groeimogelijkheden van uw onderneming.

Groei? Een Robotool mechanieker zegt in dat geval gewoon”Insert your Value here“, maar dat zal het probleem zeker niet alleen kunnen oplossen.

Groeien gaat immers niet vanzelf. Echte groei daarentegen is een keiharde strategische doelstelling en moet passen bij de strategische ambities van uw onderneming of van uw project(en).

Een groeiproces dient bovendien grondig te worden uitgedacht, te worden georganiseerd en binnen uw onderneming strategisch te worden gecommuniceerd en te worden gekristalliseerd.

Ik lees in de bedrijfsliteratuur dat er 5 verschillende groeipaden bestaan, sla er maar Robert Tomasko op na, zoals;

  1. Competitieve groei: vergroten van het marktaandeel.
  2. Groei door nieuwe wegen: groei door het toepassen van nieuwe mogelijkheden, onder meer technologische vernieuwing.
  3. Groei door macht: groei vanuit een positie als marktleider.
  4. Groei door specialisatie: groei door het assortiment op de markt te beperken.
  5. Groei door improvisatie: vooral belangrijk in een steeds veranderende en disruptieve markt.

Meer informatie over deze groeipaden is HIER terug te vinden.

Conclusie: zogenaamde populaire vuistregels en andere mechanische algemene economische benaderingen lossen een echte groeistrategie zeker niet op. Denk integendeel creatief na èn op lange termijn èn overweeg ook een aantal disruptieve modellen.

Creativity is a muscle, be creative every day!

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Extreme Waarde, Free Cash Flow, Groeivoet, Overnamemarkt, Robo Valuer, Unizo, Waarderingstool

Een bom onder uw bedrijfsovername


De markt, in alle mogelijke kleuren en geuren, heeft de mond vol van een aantal KMO initiatieven in verband met overnemen, overlaten en dies meer.

Voor zulke transacties is een deskundige waardebepaling evenwel onontbeerlijk en daar kan één of andere robotachtige tool niets aan veranderen, dit zijn louter “Tomahawk” projectielen die bovendien niet altijd accuraat doel treffen.

Doe dus eerst het volgende;

  1. U kent uiteraard uw huidige bedrijfswaarde en u weet drommels goed wanneer en in welke omstandigheden u uw onderneming zult willen overgedragen.
  2. Bepaal vervolgens nauwkeurig welke cash flow uw bedrijf echt genereert en in de toekomst eventueel kan genereren.
  3. Ook de groeimogelijkheden voor uw onderneming en sector zijn u als ondernemer welbekend.
  4. Evalueer tenslotte op welke typische bedrijfsrisico’s vooral moet worden gelet.

Tenslotte, adem diep, denk na en simuleer een aantal andere mogelijke uitgangspunten.

Oef, eindelijk ken ik dan mijn echte bedrijfswaarde!

Geplaatst in Extreme Waarde, Free Cash Flow, Groeivoet, Overnamemarkt, Unizo, Waarderingstool

Waarom nu reeds de waarde van uw bedrijf kennen?


Omdat de vergrijzing een feit is en zeer weinig KMO’s daarmee bezig zijn.

Unizo, via het initiatief “Overnamemarkt“, heeft daarvoor een “Waarderingstool” uitgebracht.

Beschouw deze tool als een Do-It-Yourself toolkit die aan de gebruiker enkel een ruwe prijsindicatie weergeeft, dus verre van een deskundig waarde-oordeel.

Dus let op bij het gebruik ervan, verwacht er niet té veel van: deze tool is enkel geschikt voor prijsonderhandelingen en niet voor een deskundig waardeoordeel, daarvoor hebt u meer tijd nodig (4 tot 6 weken) en een belangrijke financiële investering (circa EUR 8 à 10.000).

Een bedrijfswaarde berekenen maakt deel uit van een langlopend strategisch bedrijfsproces, ruim op voorhand ingeleid en ingevoerd, beschouw het als een onderdeel van uw DNA en van uw bloedstroom.

Zoals bij een goede gezondheid en een aangepast dieet begint u er tijdig aan, zoals:

  • vroeg genoeg opstaan/tijdig aan beginnen,
  • voldoende bewegen/uw bedrijfsmodel tijdig aanpassen,
  • voldoende rusten/tijdig rondkijken wat de concurrentie aan het doen is.

Conclusie: kennis is macht. Uiteindelijk weten wij allemaal dat waarde wordt geanalyseerd en dat over de prijs wordt onderhandeld. Dus, scherp uw onderhandelingsvaardigheden aan en verfijn intussen uw kennis over bedrijfswaardering.

Be a valuebuilder!

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Free Cash Flow, Geldstroom, Waarderen van Ondernemingen

Een goede bedrijfswaardering is geen vodje papier


Het analyseren van welke activa een inkomen (kunnen) genereren, vormt de eerste basis van een goede bedrijfswaardering.

Maar er is uiteraard veel meer te ontdekken.

Inderdaad, van groot belang is in detail na te gaan hoeveel vrije geldstromen (free cash flows) worden gegenereerd, al of niet geprojecteerd.

Vaak worden hierbij diverse methoden gebruikt en de resultaten ervan worden daarna lukraak op een hoopje gegooid, met niet zelden een toevoeging van een alternatief sausje van een aantal wegingsfactoren.

Het terugvallen op eerdere bedrijfswaarderingen of op zogenaamde andere markttransacties houden gevaren in, zoals:

  • werd er voldoende rekening gehouden met niet-kosten (noncash considerations)?
  • waren de geldstromen voldoende stabiel om te veronderstellen dat zij zonder problemen konden worden geprojecteerd?
  • werden de uitkomsten voldoende getoetst aan andere beschikbare markttransacties?
  • vaak zijn vuistregels (rule of thumb) niet voldoende onderbouwd of niet bruikbaar in bepaalde sectoren.

Moraal van het verhaal: bouw een hoogstaand kwalitatief DCF model en motiveer en onderbouw vooral de diverse variabelen. Mijn eerdere blogbijdrage over “Hoe ijs aan eskimo’s verkopen?” is daar zeker niet vreemd aan.

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Free Cash Flow, Geldstroom, Waarde Creatie

Een bedrijfswaardering volgens Charlie Munger


Deze week is Charlie Munger aan de beurt en volgende week is het Warren’s moment.

Een bedrijf waarderen: hij denkt er het zijne van (in het Engels).

If you do not understand the actual business of the company, you cannot understand the value of the assets related to that business.

  1. The place to start is at the bottom, with business fundamentals and specifics, and work up.
  2. Understanding how cash flows will change the future.
  3. Scrutinize on- and off-balance-sheet assets and liabilities and free cash flow.

The valuation process is inherently imprecise.

Determining the value of a business is most reliable when the process is simple. If Munger determines that the valuation of the business is too hard, he simply says “I pass“.

Valuation is the closest thing to the law of gravity.

Geplaatst in Extreme Waarde, Free Cash Flow, Geldstroom, Groeivoet

Terminale “data” en terminale “dagen”


Terminaal” associeer ik met een “einde“, vooral als ik aan het recente heengaan van Fidel Castro of Leonard Cohen denk, dus in dat geval enkel aan het materiële einde waar iedereen voor staat , denk ik toch, in de zin van: waarom zijn wij hier en waarom nu reeds of nu pas?

Hetzelfde kan worden gezegd van het Engelse begrip “Terminal Value“, bij bedrijfswaardering in het Nederlands omgezet beter bekend als de “Eindwaarde“.

Ik blogde eerder over dit begrip hier en ook hier.

Als het bedrijfseinde nadert is het zaak om het impact ervan bij een bedrijfswaardering te kunnen evalueren, bij voorkeur met toepassing van het HRAT principe.

Immers, ook een onderneming kent een start (geboorte) en een einde (overlijden, stopzetting, verkoop, …).

Veel bedrijfswaarde is intussen immaterieel (“Intangible” in het Engels) geworden. Werk dus met de nodige zorg en focus gericht om het impact ervan te kunnen verzekeren.

Denk dan minder aan snelle externe groei en integendeel aan organische groei en vooral aan de duurzaamheid van cash flow rendementen en van winstmaximalisatie.

En zeker nu het jaareinde nadert, denk in het bijzonder aan de “Terminal Days” van Ricardo Semler.

Om het op zijn Cohen’s te zeggen: Everybody knows that the boat is leaking, everybody wants a box of chocolates, everybody knows … the end is near …

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Extreme Waarde, Free Cash Flow, Geldstroom, Snider Christopher, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

De onzichtbare kracht van de 4 K’s


In onze eerdere blog bijdragen spraken wij reeds uitgebreid over immateriële activa (intangible assets), lees onder meer:

solide cijfers en immateriële vaste activa,
goodwill en de samenstelling van lucht,
onzichtbaar en toch waardevol, rara wat is het?

In het verleden haalden materiële activa systematisch de bovenhand. Met de huidige disruptieve en snel evoluerende technologische tendensen wordt bedrijfswaarde evenwel gecreëerd door ideeën, creativiteit en kennis, dus immateriële activa of noem het maar “intellectueel kapitaal” (intellectual/knowledge capital). Deze immateriële kennis wordt uiteindelijk ingekapseld in de zogenaamde “brand value“.

Deze onzichtbare waarde is belangrijk, want de bedrijfswaarde van een onderneming wordt sowieso uitgedrukt als een veelvoud (multiple) van EBITDA, free cash flow, omzet, etc., binnen een bepaalde range.

In zijn recentste boek “Walking to Destiny: 11 Actions an Owner Must Take to Rapidly Grow Value & Unlock Wealth” doet Christopher Snider het één en ander uit de doeken.

Hop naar de 4 K’s die de aspecten van waardecreatie binnen een onderneming domineren, en die de competitieve voordelen ervan bepalen, o.m. op de volgende manieren:

  • werk aan een uitgekookte ondernemingsstrategie,
  • focus op waarde en niet enkel op inkomen (waarde propositie),
  • zorg voor de overdraagbaarheid van uw onderneming
  • zorg dat de onderneming eigenaar onafhankelijk wordt of is.

Deze 4 K’s kan men ontwikkelen en daarbij terugvinden bij:

  1. human capital),
  2. customer capital,
  3. structural capital,
  4. social capital.

Inderdaad: “Intellectual capital is the sum of everything everybody knows that gives it a competitive edge”.

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Exponential Wisdom, Extreme Waarde, Free Cash Flow, Geldstroom

Waardeverhogende factoren “Panama” style


Ik sprak u eerder over het toenemend belang van “immateriële” elementen bij uw bedrijfsvoering, denk maar aan onzichtbare elementen zoals creativiteit, kennis, cliënten benadering & behandeling, octrooien en dergelijke meer.

In het nieuws vandaag staat de naam “Panama” voorop. Velen ontdekken nu pas dit Centraal-Amerikaans land, maar professionelen associëren deze roepnaam met geldstromen, bedrijfsrisico en belastingen, de zogenaamde “Panama Papers” en het daaruit ontstane “lek“.

Over dit lek, “leak” in het Engels, heb ik het vandaag, meer bepaald de vraag naar “hoe kan ik waardeverhogende lekken in mijn bedrijf of onderneming vermijden”? Ik zie er een drietal.

1. Verminder het risico profiel van uw onderneming, door:

  • het producten aanbod of de dienstverlening te diversifiëren,
  • de geldstroom (cash flow) voorspelbaar te maken,
  • de bedrijfsvoering of de benadering ervan en het management hiervoor kwalitatief te verruimen

2. Verhoog of verbeter de beschikbare geldstromen (cash flow), door:

  • de omzet te verhogen,
  • de variabele kosten of de vaste uitgaven onder controle te houden.

3. Focus op minder voor de hand liggende factoren, zoals:

  • zorg ervoor dat uw bezoldiging of management vergoeding markt conform is,
  • optimaliseer uw schuldpositie.

Niet tevreden hiermee? Vraag het dan maar aan James Altucher en begin te “minimaliseren” (How Minimalism Brought Me Freedom and Joy – Altucher Confidential).

Good luck!

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Business planning, Extreme Waarde, Free Cash Flow, Geldstroom, Prijs versus Waarde, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

Hoe “High-Tech” bedrijven waarderen?


Recent behandelde McKinsey dit salliant onderwerp, gebaseerd op hun boek “Valuation: Measuring and Managing the Value of Companies“.

Wat leren wij hieruit?

High-Tech bedrijven worden gekenmerkt door:

  • fast growth and high uncertainty,
  • widely varying valuations.

Hoe zulke fast growers waarderen?

  • Well-established general valuation principles work just fine,
  • Discounted-cash-flow valuations still apply (core principles of economics and finance),
  • Alternatives, such as price- to-earnings or value-to-sales multiples, are of little use,
  • All these so-called alternatives provide little insight into what drives valuation.

Hoe begin je aan een high-tech waardering?

  • begin by examining the expected long- term development of the company’s markets—and then work backward,
  • focus on the potential size of the market and the company’s market share as well as the level of return on capital the company might be able to earn,
  • always value the company under different probability-weighted scenarios of how the market might develop under different conditions.

A “HOW-TO” VALUATION GUIDE?

  1. Start from the future (Back to the Future!).
  2. Size the market.
  3. Estimate operating margin, capital intensity, and return on invested capital.
  4. Work backward to current performance.
  5. Develop weighted scenarios.

Au travail!

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Extreme Waarde, Free Cash Flow, Geldstroom, Groeivoet, Waarde Creatie

De vermogenskost voor KMOs: wat doe ik er nu mee?


Steeds maar dalende rendementen op OLO 10 jaar, negatieve rentes op grote spaarboekjes, toegenomen bedrijfsrisico’s … het leest als een klaagzang.

Eerder hebben wij hierover bericht, kijk maar o.m. op:

Vermogenskosten (cost of capital) in een KMO-onderneming.
Eerst was er CAPM, dan BUM en nu eindelijk IPCPM/IPCPL.
My government is pro-business and luckily CAPM is not (anymore).

Recent behandelde de AICPA FVS Conferentie (AICPA Forensic and Valuation Services Conference) in Las Vegas dit onderwerp met als moto “Seven Tips on Cost of Capital“, wij overlopen even.

1. Het gebruik van Build-Up (BUM), CAPM en MCAPM: de meeste specialisten in bedrijfswaardering stappen al lang niet meer mee in deze verhaaltjes voor KMOs, het blijven inderdaad maar sprookjes (aka “snake oil“).

2. Het al of niet normaliseren van de risk-free rate?: het afvlakken ervan grijpt terug naar bepaalde perioden, maar welke periode dan? Very tricky indeed. Aswath Damodaran licht één en ander jaarlijks toe in zijn publicatie. Inderdaad Aswath … “it depends upon the forecast period, whether you believe markets are efficient and whether you are required to be market neutral in your analysis” … sorry, maar I am going “bananas”.

3. Alternatieve methoden zoals IPCPL en de Pepperdine Studies: zie hiervoor, aan te bevelen maar enkel te gebruiken als een “sanity check“.

4. Conclusie: it is all “pie in the sky”, dus laat vooral zien en leg uit hoe de vermogenskost gedetailleerd werd opgebouwd!

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Business planning, Extreme Waarde, Free Cash Flow, Geldstroom, Groeivoet, Prijs versus Waarde, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

UNIZO, Overnameproces en Uitdagingen


ZO, het magazine voor de zelfstandige ondernemer, commentarieert in de Oktober 2015 uitgave (zie vanaf pagina 57) in de rubriek “Opvolging en Overname” de “Top-uitdagingen tijdens het overnameproces“.

Uit de resultaten van een recent gehouden enquête blijken ondernemers o.m. met de hiernavolgende uitdagingen te worden geconfronteerd bij een effectieve overname.

  • Waardebepaling: 56%.
  • Financiering: 46%.
  • Fiscale knelpunten: 25%.
  • Wettelijke regelingen en vergunningen: 20%.
  • Juridische knelpunten: 18%.

Bedrijfswaardering spant weerom de kroon.

Tijd dus om onze blog onder de schijnwerpers te plaatsen:

  1. Waarom duurt het zo lang om uw private onderneming te verkopen?
  2. Ga voor Extreme Waarde.
  3. 5 Bijkomende waardevolle tips om de “extreme waarde” van uw KMO te doen toenemen.
  4. Gratis nieuwsbrief “Waarde in Finance”.

Aan het werk, ga ervoor!

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Free Cash Flow, Geldstroom, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

Het gebruik van DCF met de billen bloot.


Neen, ik heb het niet over het spannend spel, waarin jongeren een Nederlandse ster, het hemd van het lijf mogen vragen, maar wel degelijk over de wekelijkse BVWire bijdrage (https://bvresources.com/defaulttextonly.asp?f=bvwirearchive) die bloklettert “Study reveals a shift in approach to valuing synergy”.
Verwezen wordt naar een bijzonder interessante studie verschenen in de “Journal of Applied Finance”, zie bijlage Company Valuation in Mergers and Acquisitions.
Deze verhelderende studie leest als een trein.  Hierbij een beknopt overzicht van de hoofdlijnen;
  1. Use of DCF.
  2. Discount rates for DCF.
  3. Terminal value.
  4. Multi-business companies and “sum of parts” valuation.
  5. Valuing synergy and strategic opportunities.
De conclusie van deze publicatie: “The application of DCF is far from “routine” and a complex set of judgments is used. “Our results serve as yet another reminder that analytic techniques such as DCF do not “make” decisions but only “inform” them”.
 
Inderdaad, met de billen bloot, maar dan niet op zijn “Victoria’s Secret”!
Geplaatst in Bedrijfswaardering, Free Cash Flow, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

Bedrijfswaardering is zoals een “Couckenbak”.


Wat heb je hiervoor nodig? Zeker geen “Polonaise” maar integendeel wel verschillende basis financieel/economische ingrediënten.

  1. Een basis ingrediënt om de geprojecteerde risico’s in de berekende bedrijfswaardering te kunnen integreren.
    1. Analyseer/vergelijk de gebudgetteerde (historische) cijfers met de geprojecteerde cijfergegevens, vooral de capaciteit van het management/eigenaars om deze projecties te kunnen realiseren en in resultaten te kunnen omzetten.
    2. Gebruik “commonsense” (gezond verstand) om deze projecties te evalueren: zijn de omzet verwachtingen en de free cash flows realistisch, is het aanwezige werkkapitaal voldoende hoog en gepast aangewend, zijn de kapitaal investeringen nodig en noodzakelijk, etc.?
    3. Een doorgedreven industriële en economische micro/macro analyse met de bedoeling de geprojecteerde groeiverwachtingen te kunnen ondersteunen. Al gedacht aan “Big Data” analyse?
  2. Een noodzakelijk ingrediënt voor de afwerking van het waarderingsverslag.
    1. Het verslag moet vooral “beschrijvend” zijn.
    2. Vergeet theoretische blablabla (discount rates, bèta, etc.) en zorg er eerder voor dat de gebruiker/lezer de concepten en uitgangspunten van de waardering begrijpt.

Aan de slag ermee!

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Free Cash Flow, Geldstroom, Waarde Creatie

Argos Mid-Market EBITDA Index sterk gestegen tot 8,7% tov Q4/2015.


Deze index, vastgesteld op basis van de EV/EBITDA mediaan multiple, geeft de evolutie van de marktwaarde weer van niet genoteerde Europese ondernemingen.

De keuze van EBITDA methode is volgens Argos gebaseerd op het feit dat: … “The EV/EBITDA multiple is the most suitable for a European index as it is not impacted by the target’s financial structure nor by its policies regarding depreciation and provisioning (which vary in time and between countries).  It is also the closest readily available proxy for operating cash flow” …

Meer info beschikbaar op: http://www.epsilon-research.com/Market/Argos en in bijlage ENGELS op ( Argos Mid-Market EN 20150331) en in het Frans op (Argos Mid-Market FR 20150331).

Waar gaat dit eindigen … in heaven… Pa-rum-pum-pum-pum?

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Free Cash Flow, Geldstroom, Prijs versus Waarde, Waarde Creatie

Is “elektrofysiologie” de toekomst van bedrijfswaardering?


Elektrofysiologie is de studie van de elektrische eigenschappen van cellen en weefsels (zie http://nl.wikipedia.org/wiki/Elektrofysiologie).
Economisch gezien staat de wereld op zijn kop.  Niets was vroeger reeds zeker door het ontbreken van bepaalde wetmatigheden en nu is het hek compleet van de dam.
Lees met mij mee wat voor ons vakgebied de rots in de branding, Prof. Aswath  Damodaran, hierover weet te vertellen: “BV Expert questions the small-cap premium: Where is the Beef?”, zie http://aswathdamodaran.blogspot.be/2015/04/the-small-cap-premium-fact-fiction-and.html.
Hij concludeert dat wij onszelf in “Ucharted Territory” bevinden: “A requiem for the Small Cap Premium”.

Dan maar liever wat algoritmen aanmaken op basis van fundamentele bedrijfswaardering, zie Fundamentals of Functional Business Valuation.
Aswath: can I use your brain?
Geplaatst in Bedrijfswaardering, Free Cash Flow, Waarderen van Ondernemingen

Argos Mid-Market EBITDA Index lichtjes gestegen tot 8,1% tov Q3/2014.


Deze index, vastgesteld op basis van de EV/EBITDA mediaan multiple, geeft de evolutie van de marktwaarde weer van niet genoteerde Europese ondernemingen.

De keuze van EBITDA methode is volgens Argos gebaseerd op het feit dat: … “The EV/EBITDA multiple is the most suitable for a European index as it is not impacted by the target’s financial structure nor by its policies regarding depreciation and provisioning (which vary in time and between countries).  It is also the closest readily available proxy for operating cash flow” …

Argos voegt er aan toe dat … “The Argos Mid-Market Index, remains at a high level at over 10% above the long term (10 year) average.

Meer info beschikbaar op: http://www.epsilon-research.com/Market/Argos en in bijlage op (Argos Mid-Market 20141231 ).

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Free Cash Flow, Geldstroom, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

Zou Warren Buffett nog steeds op jacht zijn?


Het is bijna weer zover.

Het Orakel van Omaha, Warren Buffet dus, publiceert morgen zijn jaarlijkse “Letter to the shareholders” van “Berkshire Hathaway Inc.”.

De wereld wacht er op.

Lees alvast één van onze Blog bijdragen op https://valueplan.me/2013/03/02/de-olifantenjacht-is-weer-toegelaten/

Ondertussen is hij zanger geworden, samen met Paul Anka, zingt hij “My Way”, kijk maar op https://www.youtube.com/watch?v=3h1J9tVj9cg.

Tot morgen.

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Free Cash Flow, Geldstroom, Prijs versus Waarde, Waarderen van Ondernemingen

Het gebruik en misbruik van “Multiples”.


De bedrijfswaarderingspraktijk is in België nog niet sterk ontwikkeld, noch wettelijk gereguleerd, in tegenstelling tot in andere landen zoals o.m. vooral de Verenigde Staten.

Internationaal vinden nu evenwel meer en meer de “International Valuation Standards” ingang en toepassing (zie www.ivsc.org), zoals dit trouwens ook voor de internationale boekhoudnormen het geval is geweest (zie IFRS).

In de internationale waarderingspraktijk worden drie algemeen aanvaarde methoden voor de waardebepaling van ondernemingen gebruikt, te weten:

  1. de markt benadering (market approach) waar gekeken wordt naar gelijkaardige ondernemingen en voor recente transacties,
  2. de inkomens benadering (income approach) waarbij de vrije geldstromen (free cash flows) doorslaggevend zijn,en
  3. de netto-actief benadering (net asset approach) waarbij de waarde van de netto-onderliggende activa de doorslag geeft.

In de KMO wordt vaak en veel gebruik gemaakt van de zogenaamde vuistregels/kengetallen methode of “multiples”.  Deze multiples methode maakt deel uit van de markt benadering (market approach).

De gehanteerde vuistregels geven evenwel slechts een beperkte indicatie weer van de mogelijke waarde van de onderneming, althans indien de wijze van waarderen in de betreffende bedrijfssector algemeen aanvaard is.

De meeste gebruikte vuistregels ontbreken bovendien een gedegen theoretische onderbouw en geven daardoor slechts een grove algemene waardering aan.

Ook gaan vuistregels voorbij aan bepaalde bedrijfspecifieke factoren zoals onder meer:

  • de huidige macro-economische omgeving en de toekomstige winstgevendheid van de onderneming (micro),
  • het vrije geldstroom genererend vermogen (free cash flow),
  • de eigen vermogenspositie en een al of niet gezonde balans,
  • de samenstelling en de kwaliteit van het management,
  • het business model van de onderneming,
  • de marktpositie en de strategie van de onderneming.

De achterliggende veronderstellingen van de gehanteerde vuistregels kunnen daarnaast ook nog in de tijd sterk zijn achterhaald door bepaalde gewijzigde marktomstandigheden.

De multiples methode kan evenwel gebruikt worden als “sanity check” om de bedrijfswaardering bekomen met de toepassing van de inkomens benadering (income approach) af te toetsen.

Noteer evenwel dat iedere belanghebbende de te waarderen onderneming bekijkt vanuit zijn eigen subjectief perspectief en kent aldus een andere bedrijfswaarde toe aan deze onderneming.

Tijdens onderhandelingen wordt vervolgens vaak een prijs bereikt die weer afwijkt van het bedrag dat beide partijen van de onderneming waard vinden.

Zo zorgt ook de perceptie van waarde door de verschillende partijen voor een verschil tussen waarde en prijs en het misbruik van de multiples methode doet daar nog een schepje boven op!

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Free Cash Flow, Waarderen van Ondernemingen

Het nieuwste “Pepperdine” rapport en de gevolgen voor de KMO waarderingspraktijk


De Pepperdine University organiseert jaarlijks een uitgebreid onderzoek (survey), vooral gericht naar de kapitaalmarkten voor private ondernemingen (private capital markets), zie http://goo.gl/ksIZqc.

Dit onderzoek is uniek en is wereldwijd een absolute trendsetter, dus ook voor onze KMO’s in het algemeen en dus ook voor de benchmarks van ons vak als bedrijfswaardeerder in het bijzonder.

Een beperkte greep uit de conclusies van deze survey voor onze beroepsgroep.

  1. Het afgelopen jaar (2013/2014), zag een toename van het aantal opdrachten, hogere declaraties, maar wel meer concurrentie.
  2. De economische onzekerheid (visibility) is het belangrijkste probleem waarmee niet-beursgenoteerde bedrijven vandaag de dag worden geconfronteerd.
  3. De meest populaire methode (37%) die wordt gebruikt om een bedrijf te waarderen is de verdisconteerde toekomstige winsten methode (discounted free cash flow method).
  4. Bedrijfswaardeerders gebruiken een gemiddelde risicovrije rente van 3,4% en een risicopremie van 6,1%.
  5. De gemiddelde lange termijn terminale groei wordt geschat op 3,3%.
  6. Het gebrek aan adequate beschikbaarheid tot financiering blijft een uitdaging voor onze ondernemers, die aldus de groei zal blijven belemmeren.

Alles evolueert nu zeer snel in deze wereld.  Vraag is of de kelderende olieprijs en de recente ineenstorting van de Russische Roebel geen roet in het eten zullen strooien?

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Free Cash Flow, Waarderen van Ondernemingen

Argos Mid-Market EBITDA Index gedaald tot 7% tov Q2/2014


Deze index, vastgesteld op basis van de EV/EBITDA mediaan multiple, geeft de evolutie van de marktwaarde weer van niet genoteerde Europese ondernemingen.

In vergelijking met het 2de kwartaal van 2014 zijn deze marktwaarden met 7% gedaald.

Factoren die hierbij een belangrijke rol spelen zijn, voor de EURO zone:

  1. de negatieve groei,
  2. de deflatie risico’s,
  3. de geopolitieke factoren.

Bron: Argos-Soditic & Epsilon Research (Argos Mid-Market 20140930).

Geplaatst in Business planning, Extreme Waarde, Free Cash Flow, Geldstroom, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

Bijkomende 5 waardevolle tips om de “extreme waarde” van uw onderneming te doen toenemen?


Met onze eerdere blog artikelen gaven wij u enkele waardevolle tips en principes om strategisch te kiezen voor “extreme waarde”.

Dit doet u onder meer door hogere rendementen na te streven en uw ondernemingsrisico’s te verlagen.

Kort samengevat komt het neer op het volgen van deze 5 basis principes.

  1. Focus op het business model van uw onderneming (raadpleeg ook het nieuwste boek van Alexander Osterwalder “Waardepropositie Ontwerp”: hoe ontwikkel je producten en diensten die klanten echt willen).
  2. Ontwikkel recurrente inkomsten stromen (vooral op basis van vrije geldstromen/free cash flows).
  3. Werk aan de kwaliteit (cf. administratieve organisatie) en aan de interne controle op alle niveaus.
  4. Verhoog de transparantie van gans uw bedrijf.
  5. Optimaliseer uw business processen.

De voornoemde principes eisen zowel een korte termijn focus als een lange termijn visie.

Met een goede en juiste opvolging ervan is uw onderneming ondertussen een ware “race auto” geworden (Ferrari gaat toch ook naar de beurs?).  Maar hoe kunt u dan deze ondernemingsmotor fine tunen voor het bekomen van nog betere prestaties?

  1. Rekruteer de juiste en indien mogelijk nog betere (slimmere) medewerkers: op alle niveaus en zorg ook voor een juist teamverband.
  2. De bovenvermelde geoptimaliseerde business processen dienen vooral goed te worden gedocumenteerd: denk hierbij aan een juiste en volledige rapportage en aangepaste voortgang controles.
  3. De recurrente inkomsten moeten bij voorkeur niet enkel geleverd worden door een beperkt aantal cliënten (lees in dit verband onze blog bijdrage “Werkt Weight Watchers ook voor u of bent u onderhevig aan “Attritie”?, van februari 2013).
  4. Bescherm uw ideeën.
  5. Betrek de nodige geschikte deskundigen bij al de voornoemde tips.

En begin er tijdig aan!

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Free Cash Flow, Geldstroom, Waarderen van Ondernemingen

Bedrijfswaardering “How-To” of neemt u liever een Selfie van uzelf?


In mijn eerdere blogposts gaf ik al uitgebreid aan dat het waarderen van een onderneming subjectief is en eerder het werk van specialisten is of zou moeten zijn.

En dat u “Plug and Play” spielerei absoluut moet vermijden, zoiets van:

  • een actualisatievoet (discontovoet) van X% gebruiken zonder ‘boe of bah’,
  • poneren dat de vrije rentevoet (risk free rate) daalt en dus dat de bedrijfswaarde stijgt (hallo, excuse me sir … dewelke dan … OLO 10 of 20 …?),
  • een schuld/eigen vermogen verhouding gebruiken, gewoon uit het “leven” gegrepen (op basis van … de markt geeft aan dat …, pardon: wie of wat is de “markt”),
  • EBITDA geleuter hanteren zonder te weten waarover het gaat (is dit soms een nieuw medicijn? of eerder inderdaad een gevaarlijke virusziekte: http://goo.gl/3pny8T,
  • knutselen met een eindwaarde (terminal value) gebaseerd op wat … (it is a “drag” beweerde Aswath Damodaran nog onlangs),
  • het bedrijfsrisico bepalen op basis van de “Build-Up” methode (BUM) … de Cambridge Dictionary zegt dat BUM “the part of the body that you sit on” zou zijn … alsof het zaken doen en bedrijfsrisico in simpele checklists zou samen te vatten zijn.

Enfin, zo kan ik uren blijven doorgaan, herlees vooral mijn blog op: http://goo.gl/ckAyZf.

Onlangs las ik een hele goeie: dat bedrijfswaarde gebaseerd is op “the price that a reasonable person would pay to own the future cash flows of a business less any debt owed plus all cash on hand” en dat de waarde ervan rekening houdt met “the reasonable rate of risk-adjusted return you require to earn on those cash flows”.

Niet akkoord?

Keep on trucking!

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Business planning, Free Cash Flow, Prijs versus Waarde, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

EBITDA is medisch een bijzonder gevaarlijke virusziekte


EBITDA als ziekte is nu gelukkig relatief makkelijk opspoorbaar, maar is aan de andere kant zeer moeilijk geneesbaar.

MEDISCHE VASTSTELLINGEN

Welke medische EBITDA moeilijkheden kunnen vandaag worden vastgesteld?

  • EBITDA als medicijn wordt vaak als pijn en ontstekingsremmer gebruikt en behoort tot de  groep van de niet-steroïde ontstekingsremmers met een unieke wisselwerking: een lage eenvoudige dosering met een snelle werking/resultaat,
  • het medicijn wordt zeer vaak als vuistregel in de transactiepraktijk ingenomen, dus veelal bij een acute opstoot van koop of verkoop aanval/woede,
  • het medicijn wordt het liefst van al poedervormig ingenomen, dus zonder ingewikkeld poespas gedoe, voorbeeld: 2 maal 3 = 6,
  • let wel: het gaat hier niet om een medicijn op basis van “waardering” in de economische zin van het woord , maar eerder in de geldelijke zin van “pricing”,
  • beide medicamenten, dus waardering en pricing, hebben evenwel een aparte chemische samenstelling,
  • bij inname dient aandachtig de bijsluiter te worden gelezen, immers de mogelijke bijwerkingen zijn vaak niet bekend en niet van de poes.

MEDISCHE ALGEMENE AANBEVELINGEN

  • bij niet beursgenoteerde ondernemingen, dus KMO (of MKB in Nederland), kan dit medicijn zeker niet worden gebruikt door de afwezigheid van vergelijkbare ziektepatronen,
  • de patalogie van deze virusziekte vereist bekende en vergelijkbare markt- of bedrijfsrisico’s,
  • dus is een grondige medische voor-analyse vereist alvorens een medische diagnose te kunnen stellen.

AANBEVOLEN SPECIFIEKE MEDISCHE DIAGNOSE

  • stel eerst een analyse/waardering op op basis van de DCF methode (discounted cash flow),
  • kijk hierbij vooral naar mogelijke toekomstige complexe ziektebeelden en naar de realisatie/optreden van mogelijke bijwerkingen,
  • indien beroep gedaan wordt op bv. een artsenpraktijk dient hiervan vooreerst het beleid en de organisatiestructuur te worden nagegaan,
  • koppel aan deze betrouwbaarheidsanalyse een grondige vaststelling van marges, rentabiliteit, financiering van werkkapitaal en een waardeanalyse van de vooruitzichten.
  • kies tenslotte een alternatief medicijn (op basis van de ingrediënten van Plan-B) zodat op basis van een alternatief medicijn een mogelijk noodzakelijk herstel kan worden bespoedigd.

Ik wens u een goede gezondheid en ook een vlugge genezing!

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Business planning, Free Cash Flow, Geldstroom, Prijs versus Waarde, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

Gratis KMO E-book over Bedrijfswaardering


De grote vakantie is ongeveer achter de rug in onze contreien.

De focus ligt nu terug op economie, banen, begrotingsoverschotten en besparingen.

Wij van onze kant mikken vooral op bedrijfsoptimisme, groei en toekomstverwachtingen.

 

Ons gratis E-boek over “Bedrijfswaardering” is hierbij zeker een handig werkinstrument, zie Valueplan E-Book August 2014.

 

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Business planning, Free Cash Flow, Geldstroom, Prijs versus Waarde, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

Wat is uw bedrijf waard? De 50 belangrijkste Nederlandse advieskantoren in bedrijfswaardering


BROOKZ, een magazine voor professionals (www.brookz.nl) dat focust op groei, durfkapitaal en bedrijfsovernames, bracht recentelijk de 2014 editie uit van de “Business Valuation 50”.

Deze ranking laat een overview zien van de 50 belangrijkste advieskantoren van Nederland op het gebied van van bedrijfswaardering.

Tot midden jaren negentig werd in Nederland (maar zeker ook in Vlaanderen) de waarde van een bedrijf vooral bepaald op basis van:

  • de resultaten uit het verleden,
  • in combinatie met vuistregels die per branche verschillen.

Doordat de aandacht voor bedrijfswaarderingen in de afgelopen twee decennia aanzienlijk is gestegen, heeft het vak van bedrijfswaardering een forse professionaliseringsslag gemaakt. 

Anno 2014 worden bedrijfswaarderingen veel uitgebreider en zorgvuldiger in kaart gebracht, op basis van onder meer de hiernavolgende belangrijke elementen:

  • de historische cijfers,
  • de huidige marktpositie,
  • de toekomstige vrije kasstromen (free cash flows),
  • de toekomstbestendigheid van business modellen,
  • het proces om te bepalen hoe tot een bepaalde waarde is gekomen.

Voor KMO bedrijven en ondernemers die bv. een eigendomsoverdracht, ondernemer buy-in (OBI), management buy-in (MBI) of verkoop overwegen geldt dat de waardebepaling een essentiële stap is.

Deze professionaliseringsslag kennen wij spijtig genoeg zeker nog niet in Vlaanderen, laat staan dat een professioneel magazine er zich mee zou bezig houden.

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Free Cash Flow, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

Argos Mid-Market EBITDA Index sterk toegenomen in 2de kwartaal 2014 tot 8.6x


De Argos Mid-Market EBITDA Index voor het 2de trimester van 2014 werd zeer onlangs gepubliceerd.

Lees de bijlage op: Argos Mid-Market 20140630.

Deze index, vastgesteld op basis van de historische EV/EBITDA mediaan multiple, geeft de evolutie van de historische marktwaarde weer van niet genoteerde Europese ondernemingen.

In vergelijking met het 1ste kwartaal van 2014 zijn deze marktwaarden sterk toegenomen.

Bron: Argos-Soditic & Epsilon Research (http://www.epsilon-research.com/Market/Argos).

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Business planning, Free Cash Flow, Geldstroom, Prijs versus Waarde, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

Het Vlaams regeerakkoord en bedrijfswaardering


Het Vlaams Regeerakkoord werd zeer recent gepubliceerd (zie: http://goo.gl/W7Ecef).
Het werd gepubliceerd als een “VISIETEKST”.
Deze tekst bevat een aantal belangrijke uitdagingen en obstakels.
Het document en de realisatie ervan zijn zeer belangrijk voor onze Vlaamse KMO omgeving.
De realisatie van dit regeerakkoord is belangrijk om opnieuw geloof en vaart te krijgen in onze Vlaamse economie.
Er heerst immers reeds geruime tijd een lethargische en slaapverwekkende sfeer van ontmoediging, gebrek aan risico- en investeringsbereidheid en vooral het ontbreken van “visibiliteit”.
Daarom zijn de kernwoorden van het regeerakkoord:
  • vertrouwen in eigen kunnen,
  • verbinden met elkaars talenten en kwaliteiten,
  • samen vooruitgaan,
van primordiaal belang om onze rentestand (risk free rate) onder controle en laag te houden zodat de risico perceptie en dus de vermogenskostenvoet (cost of capital) haalbaar zullen zijn.
Ik hoop dat deze nieuwe Vlaamse Regering ons eindelijk veel waarde zal brengen en waarde creërend zal opereren!
Geplaatst in Business planning, Free Cash Flow, Geldstroom, Waarde Creatie

Start-ups begeleiden is een hobby voor het weekend: “Deploy or Die”


Dit thema artikel las ik het afgelopen weekend in de financiële krant “De Tijd” (pagina 42 & 43).

Het leest zoals “Economie 101”.

Ik onthield vooral de volgende vuistregels:

  • bij het bouwen van ondernemingen keren telkens patronen en regels terug,
  • bij de beoordeling ervan speelt nieuwsgierigheid een belangrijke rol: hoe zit iets juist in elkaar en wat zou er gebeuren als ik dit doe of dat doe?
  • ik geloof niet in ondernemerschap dat alleen uit de onderbuik komt,
  • ondernemerschap kan je leren,
  • zorg dat je niet enkel een mooi P&L en een mooie balans hebt,
  • maar zorg ook dat je liquide middelen voorhanden hebt,
  • zorg er ook voor dat je product of dienst schaalbaar is (scalable),
  • zodat je snel internationaal kan gaan.

Allemaal wijze raad en uit het leven gegrepen, maar deze commentaar verbleekt toch bij het aanhoren van een recente TED bijdrage van Joy Ito: “Want to innovate? Become a now-ist”?, http://goo.gl/yIUyeJ;

  • Remember before the Internet? I call this B.I. So, in B.I., life was simple. Things were somewhat predictable. People actually tried to predict the future, even the economists.
  • What happened after the Internet was the cost of innovation went down so much because the cost of collaboration, the cost of distribution, the cost of communication, and Moore’s Law made it so that the cost of trying a new thing became nearly zero.
  • After the internet, students that didn’t have permission — permissionless innovation — didn’t have permission, didn’t have PowerPoints, they just built the thing, then they raised the money, and then they sort of figured out a business plan and maybe later on they hired some MBAs.  So the Internet caused innovation, at least in software and services, to go from an MBA-driven innovation model to a designer-engineer-driven innovation model, and it pushed innovation to the edges, to the dorm rooms, to the startups, away from the large institutions.

Inderdaad, deploy or die!

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Free Cash Flow, Geldstroom, Prijs versus Waarde, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

BVR/SPU Valuation Challenge


BVR (Business Valuation Resources) en SPU (Seattle Pacific University) rapporteren over de uitslagen van de derde “Business Valuation Challenge”, vooral gericht op de waardering van KMO/MKB ondernemingen.

De zeer interessante “Course Materials” en de “Lecture Notes” kunnen vrij gedownload worden.

De volgende documenten worden ter beschikking gesteld:

  1. Course Syllabus.
  2. Course Materials.
  3. Lecture Notes

Alle documenten en data zijn beschikbaar op http://spu.edu/acad/school-of-business-and-economics/valuation.html.

 

 

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Free Cash Flow, Geldstroom, Prijs versus Waarde, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

De Argos Mid-Market EBITDA index weer toegenomen tot 7,8 x EBITDA


De Argos Mid-Market Index voor het 1ste trimester van 2014 werd zeer onlangs gepubliceerd.

Lees de bijlage op: Argos Mid-Market 20140131.

Deze index, vastgesteld op basis van de historische EV/EBITDA mediaan multiple, geeft de evolutie van de historische marktwaarde weer van niet genoteerde Europese ondernemingen.

In vergelijking met het 4de kwartaal van 2013 zijn deze marktwaarden sterk toegenomen.

Bron: Argos-Soditic & Epsilon Research (http://www.argos-soditic.com/nl.html).

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Business planning, Free Cash Flow, Geldstroom, Prijs versus Waarde, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

E-book over KMO bedrijfswaardering


 Wij naderen de kaap van 100 Blogartikelen.

Tijd om over het specifieke onderwerp van “bedrijfswaardering” een GRATIS white paper onder de vorm van een E-book te publiceren (zie bijlage Valueplan E-Book May 2014 ).

Hierna een thematisch overzicht van de 13 besproken onderwerpen;

  1. “Price” is what you pay, “Value” is what you get!
  2. Het gebruik van acquisitie multipelen en EBITDA.
  3. Hoe beoordeelt u de waarde van uw onderneming?
  4. Waarom duurt het vaak zo lang om uw private onderneming te verkopen?
  5. Zes uitstekende redenen waarom uw onderneming jaarlijks dient te worden gewaardeerd?
  6. Met het simpele gebruik van DCF kan je de toekomst voorspellen.
  7. Kan de DCF methode bij KMO waarderingen worden “gemanipuleerd”?
  8. Te vermijden fouten bij het waarderen van ondernemingen (bedrijfswaardering).
  9. Eisen gekoppeld aan de haalbaarheid van de gepresenteerde free cash flows.
  10. Een succesvolle overname en familiale opvolging realiseren in 10 stappen.
  11. Creatief gepeins over de waarde van uw onderneming, in 5 stappen.
  12. Wat heeft bedrijfswaarde gemeen met een fruitautomaat?
  13. Ga voor “extreme” waarde.

Leest u geïnteresseerd mee?

Op naar de volgende 100 artikelen!

 

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Free Cash Flow, Geldstroom, Prijs versus Waarde, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

Het handboek “Cost of Capital” is nu eindelijk beschikbaar


De 5de editie van “Cost of Capital” is nu eindelijk beschikbaar.

Deze volledig vernieuwde uitgave is van de hand van Shannon P. Pratt en Roger J. Grabowski en is een uitgave van Wiley.

Het is  een kolossaal en een absoluut onmisbaar hand- en studie boek van nagenoeg 1.400 pagina’s, inclusief een uitstekende website met ongeveer 50 powerpoint presentaties.

Het boek bestaat uit 9 onderdelen en 45 hoofdstukken, plus de nodige bijlagen;

  1. Part 1: Cost of Capital basics.
  2. Part 2: Estimating the Cost of Capital.
  3. Part 3: Estimating the overall Cost of Capital.
  4. Part 4: Estimating the Cost of Capital – non freely traded interests.
  5. Part 5: Corporate finance officers – using Cost of Capital data.
  6. Part 6: Other Cost of Capital considerations.
  7. Part 7: Considerations in special applications.
  8. Part 8: Case studies.
  9. Part 9: Advice to practitioners.

Het is een fantastisch studieboek geworden.

Aan tafel!

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Free Cash Flow, Prijs versus Waarde, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

New Beta IPCPL/IPCPM “Cost of Capital” User Guide is nu beschikbaar


In mijn blog bericht van 21 maart ll., zie http://goo.gl/JdCPUr, commentarieerde ik over het gebruik van de nieuwe IPCPl & IPCPM methode, zie “IPCPL/IPCPM in de lift en wat nu met CAPM en BUM”.

De originators van de IPCPL & IPCPM methode (Bob Dohmeyer, Pete Butler, Rod Burkert, Toby Tatum) hebben nu zeer recent een beta User Guide uitgebracht voor het praktische gebruik ervan, zie BUM WACC Calibrator IPCPM Users Guide.

Een Microsoft Excel versie is eveneens beschikbaar op eenvoudig verzoek.

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Business planning, Free Cash Flow, Geldstroom, Prijs versus Waarde, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

Damodaran, DCF, BUM, Pratt’s Stats, EBITDA tendensen en ruis op de lijn?


Professor Aswath Damodaran is voor elke specialist in bedrijfswaardering een absoluut lichtbaken.  Zijn regelmatige Blog bijdragen “Musings on Markets” zijn steeds intellectueel verhelderend en uitdagend.

In zijn recente blog bijdrage geeft hij zijn zienswijze en update over de waardering van het aandeel ”Tesla”.

Onder meer in dit verband verwijs ik naar zijn eerdere stelling over de toepassing en het gebruik van de BUM (build up method) bij het bepalen van de vermogenskostenvoet (cost of capital) en zijn lucide uitspraak hierover dat het gebruik van BUM een “recipe for disaster” zou kunnen betekenen.

Hij gaat nu een stap verder, met een knipoog, in verband met het gebruik van de DCF methode, … “which is the equivalent of claiming that wearing tights and ballet shoes makes you a ballerina” …

Nogmaals een bewijs dat naar IPCPL/IPCPM (zie mijn eerdere Blog bijdragen) en Pratt’s Stats moet worden gekeken voor benchmarking doeleinden.

Een analyse van de Pratt’s Stats M&A transacties over 2013 toont volgens BVWire o.m. aan;

  1. dat de prijzen bekomen bij bedrijfswaarderingen (business values) toenemen tot een gemiddelde EBITDA ratio van circa 3,
  2. dat de overname van private ondernemingen door genoteerde ondernemingen een steeds hogere gemiddelde mediaan EBITDA ratio oplevert van circa 10 en,
  3. dat de omvang van de over te nemen onderneming, uitgedrukt in netto-omzet, prijsbepalend is en varieert van een EBITDA ratio van circa 6 (hoogste) tot circa 2 (laagste).

Wie poneerde onlangs nog dat er “ruis op de waarderingslijn” zit?

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Free Cash Flow, Geldstroom, Prijs versus Waarde, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

IPCPL/IPCPM in de lift en wat nu met CAPM en BUM?


Mijn eerdere Blog commentaar over het IPCPL/IPCPM gebruik heeft veel vragen doen rijzen en kon vooral op een ruime belangstelling rekenen.

Veel collega bedrijfswaardeerders zijn het CAPM en BUM gesakker en gebruik ervan voor KMOs meer dan beu en staan dan ook recht op de banken om dit initiatief te verwelkomen, in de stijl van “The Voice”.

Zij snappen immers dat er een wereld van verschil bestaat tussen de “Private Capital Markets” en de “Public Capital Markets” (zie hiervoor http://goo.gl/DxNN8W en vooral http://goo.gl/xlPFkX).

Een woordje uitleg voor de “ongelovigen” onder ons.

  • IPCPL/IPCPM is een initiatief van Bob Dohmeyer, Pete Butler & Rod Burkert.
  • Het initiatief gaat verder in op de Rob Slee/Paglia/Pepperdine insteek van de “Private Capital Markets” & “Value Worlds”.
  • IPCPL/IPCPM is de afkorting van “Implied Private Company Pricing Line” of “Implied Private Company Pricing Model”.
  • IPCPL/IPCPM maakt gebruik van de BVR Pratt’s Stats 500 database.
  • BVR Pratt’s Stats service wordt momenteel voor België in kaart gebracht.
  • BVR ondersteunt dit initiatief (www.bvresources.com).
  • Voor meer kennis èn gebruik van IPCPL/IPCPM verwijs ik naar www.biz-app-solutions.com.
  • Read  and click on: een nieuwe wereld gaat voor u open!
Geplaatst in Bedrijfswaardering, Free Cash Flow, Geldstroom, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

Eerst was er CAPM, dan BUM en nu eindelijk IPCPL & IPCPM


Bij bedrijfswaardering voor KMOs (MKB in Nederland) weten de meesten onderhand wel dat de toepassing van CAPM en BUM zich rustig naar de uitgang kunnen begeven en nu beter kunnen worden weggelaten en vergeten.

De CAPM (Capital Asset Pricing Model) methode is immers gebaseerd:

  • op een efficiënte markt (met een ideale en constante eigen/vreemd vermogen verhouding),
  • op relevante marktinformatie die blijkbaar voor iedereen beschikbaar is,
  • op vreemd vermogen dat altijd verkrijgbaar is tegen een gangbare risicovrije rentevoet,
  • en op de toevoeging van een bèta correctie (let op: die op basis van koersen, dus prijzen, wordt gemeten).

De BUM (Build-Up methode), die noodzakelijk is om een risico opslag te bepalen, als alternatief op de Bèta correctie, noodzaakt daarentegen minstens een SWOT analyse om vast te stellen hoe onafhankelijk een onderneming haar beleid kan uitvoeren en daardoor de stabiliteit van haar geldstromen kan hardmaken.

Professor Aswath Damodaran vat het gebruik van de BUM benadering kernachtig samen, het is “a recipe for disaster”.

Deze twee methoden zijn dus voor KMO bedrijfswaarderingen uiterst subjectief en zeker niet geschikt voor private familiale ondernemingen en private kapitaalmarkten.

Tijd dus om naar iets nieuws te kijken!

Deze nieuwigheid is de zogenaamde IPCPL (Implied Private Company Pricing Line) en de daarop gebaseerde IPCPM (Implied Private Company Pricing Model).

Zowel de IPCPL als de IPCPM benaderingen zijn gebaseerd op markttransacties.

Voor geïnteresseerden, hierover meer in een volgende Blog bijdrage.

 

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Business planning, Free Cash Flow, Geldstroom, Prijs versus Waarde, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

Eisen gekoppeld aan de haalbaarheid van de gepresenteerde free cash flows


Een degelijke bedrijfswaardering is zeker niet gebaseerd op het klakkeloos gebruik van zogenaamde “multiples” of via de toepassing van de veelvuldig opkomende “robo” valuations. Integendeel, maak je huiswerk. Wat hebt u hiervoor zeker nodig?

  1. Degelijke branche informatie: lokaal, regionaal, nationaal & internationaal. Doel is om aan te tonen dat de geprojecteerde omzetgroei en winstgevendheid realistisch en haalbaar zijn.
  2. De competitieve weerbaarheid aantonen, o.m. op het vlak van differentiatie, management, HR beleid, de unieke aspecten van de dienstverlening en het productaanbod.
  3. Strategische keuzes en prioriteiten uitschrijven en uitwerken, let vooral op de concurrentie analyse, de markten en het marktaandeel, de bedrijfsrisico’s verbonden aan de geprojecteerde groei.
  4. Motiveer de gepresenteerde omzet groei: is de toename gebaseerd op organische groei, dan wel gebaseerd op acquisities of strategische samenwerking, wie en welk team gaat deze groei begeleiden?
  5. Kijk ook naar de realisaties en prestaties in het verleden en leg de link naar de gepresenteerde cijfers en aanpak.
Geplaatst in Bedrijfswaardering, Business planning, Free Cash Flow, Geldstroom, Prijs versus Waarde, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

Is de WhatsApp deal het kanariepietje in de kolenmijn?


Wikipedia licht de uitdrukking “canary in a coal mine” toe als dat .. “it is frequently used to refer to a person or thing which serves as an early warning of a coming crisis”…

Waar deze crisis zich dan wel situeert, is een gans andere zaak, of is het integendeel eerder een gigantische opportuniteit?  Vraag is waar deze kanarie vandaan komt of naartoe vliegt en welk melodieus nieuw en verrassend fluitconcert het brave beest te berde zal brengen?   TWEET zal het niet kunnen zijn, deze toon is immers al gepatenteerd en genoegzaam uitgeprobeerd.

De lokale Vlaamse financiële krant “De Tijd” beweert alvast in zijn “Commentaar” rubriek van vandaag dat … “ze geven aan waar de toekomst ligt” …  De Engelstalige internationale financiële krant “Financial Times” vat het dan weer kernachtig samen als … “it took 10 days for Facebook to make by far its largest acquisition and quite possibly the most expensive acquisition of a private venture capital-backed company yet” …

Persoonlijk mijmer ik dan weer eens moedeloos “waar zijn wij dan wel mee bezig in onze “Vlaamsche über dynamische L&H contreien”?

L&H ter zijde, eerst back to basics.  Als waarderingsdeskundige kijk ik naar bekende dichotomie tussen prijs en waarde, een bekend verhaal.

Bij waarde kijk ik naar een aantal fundamentele waardebepalende factoren zoals omzetten, bedrijfswinsten, operationele kasstromen en bedrijfs-of industriële/sector risico’s.

Bij prijszetting, vooral van toepassing op de evolutie in de sociale media, kijk ik naar een aantal prijsvariabelen, zoals het aantal users of gebruikers, de gebruikersintensiteit van deze users/gebruikers en in mindere mate naar voorspelbare omzetten of nog te realiseren winsten.

De moraal van het verhaal: bent u ondernemer, zoek dan de juiste prijsvariabele!

 

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Free Cash Flow, Geldstroom, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

“De Tijd” gruwel van EBITDA en het DADA fenomeen


Het acroniem “EBITDA” wordt zeer vaak, trouwens te pas en te onpas, gehanteerd in de transactiewereld (bij koop, verkoop, reorganisaties, fusies & overnames, etc.).

Maar wat stelt dit acroniem uiteindelijk voor?  Vaak weet men het niet en dan wordt maar “EBBADABADOO” gemompeld.

Dit doet mij onwillekeurig terugdenken aan de tijd van “The Flinstones” en Fred’s eureka uitroep van “JABADABADOO”!

EBITDA is de Engelstalige geheimtaal afkorting van “Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation and Amortization”, in lekentaal beter bekend als “operationele geldstroom” (cash-flow).

Fred Flinstone wist evenwel van wanten en kreeg hiervoor de uitgekiende steun en advies van zijn echtgenote “Wilmaaaaa” en zijn beste buren “Barney en Bettie”.

Heeft EBITDA dan te maken met alchemie of gewoon met basis logica?  Met basis logica dus.

Op de laatste pagina van De Tijd van vandaag gaat de dienstdoende journalist zeer kort door de bocht met de vaststelling dat … “de EBITDA niet de operationele kasstroom is” …

Tijd om onze Blog bijdrage van juli 2013 van onder het stof te halen en wat meer diepgang te geven aan journalistieke ludieke vrijheden.

EBITDA verwijst naar bedrijfseconomische inkomsten, onder de vorm van geldstromen (cash-flows), dus zonder de kosten verbonden aan de financiering van schulden (cost of funds), zonder de kosten verbonden aan investeringen (capital spending) en zonder belastingen (taxes).

Charlie Munger, Warren Buffet’s partner, definieerde dit eerder als “Earnings before Everything”.  EBITDA wordt dan EBE?

In de M&A (Mergers and Acquisitions) wereld wordt EBITDA vooral gebruikt als een financiële ratio of maatstaf om de geproduceerde EBITDA te verhouden tot bv. de lange termijn schulden (long-term debt).

Hoe hoger deze ratio, des te hoger de schuldgraad en dus des te hoger het aanwezige bedrijfsrisico.  Hoe lager de verhouding, hoe meer schuld aan boord kan worden genomen.

Geplaatst in Business planning, Free Cash Flow, Geldstroom, Waarde Creatie

Maak het uw brein makkelijker bij het uitwerken van uw ondernemingsplan


Complexe zaken zo eenvoudig mogelijk voorstellen, dat is een kunst.  Ook in het zakendoen.  Waarom uw brein hierbij te veel op de proef  stellen ?

Wat u nodig hebt is een tool om één en ander op een snelle, eenvoudige en transparante manier planmatig op te zetten, bovendien als het kan op één A4-tje.

En dan, wat doe je dan?

  1. De eerste stap is het bepalen van het juiste businessmodel.  Een businessmodel geeft immers weer hoe uw onderneming waarde zal kunnen creëren, leveren of behouden, dus uiteindelijk geld zal kunnen genereren (men spreekt dan van geldstroom of kasstroom).
  2. Een leidraad hierbij is het boek “Business Model Generation” van de hand van Alexander Osterwalder.(…)  Dit boek beschrijft in detail de “9 basisbouwstenen van een businessmodel”en geeft heel wat toepasbare voorbeelden.
  3. Onthoud terloops dat vooral de echte “waarde” genererende activiteiten van uw businessmodel het ondernemingsrisico merkelijk kunnen doen dalen en daardoor de vrije geldstromen (free cash flows) kunnen verhogen.  Een toegenomen rendement ondersteunt immers de daarbij behorende toegenomen waarde.  Een aantal voorbeelden van “waarde” genererende factoren zijn onder meer reputatie en kostenbeheersing, allen uiteraard afhankelijk van het type van onderneming.
  4. Tenslotte, en als laatste stap, ligt de focus op het gedetailleerd uitwerken van de vijf kernwoorden van uw ondernemingsplan, met name: “visie, missie, objectieven (of doelstellingen), strategieën en actieplannen”.

Aan de slag! : )

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Free Cash Flow, Geldstroom, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

Argos Mid-Market EBITDA Index met 7,5x sterk toegenomen


De Argos Mid-Market Index voor het 4de trimester van 2013 werd zeer onlangs gepubliceerd.

Lees de bijlage op: Argos Mid-Market 20131231.

Deze index, vastgesteld op basis van de EV/EBITDA mediaan multiple, geeft de evolutie van de marktwaarde weer van niet genoteerde Europese ondernemingen.

In vergelijking met het 2de en 3de kwartaal van 2013 zijn deze marktwaarden sterk toegenomen.

Bron: Argos-Soditic & Epsilon Research (http://www.argos-soditic.com/nl.html).

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Business planning, Free Cash Flow, Geldstroom, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

Bieden onze familiale KMOs evenveel weerstand als in Frankrijk?


De Franse kwaliteitskrant “Le Figaro” heeft het recent over de Franse familiale KMO ondernemingen (MKB in Nederland) onder de tittel “Les entreprises familiales résistent-elles en période de crise?”.

Het artikel concludeert met de stelling dat:

  • de groei en de rentabiliteit van familiale KMOs hoger ligt dan bij de gemiddelde Franse ondernemingen als geheel,
  • de lange termijn strategie, het aanwezige management en de betrokkenheid van de medewerkers belangrijke voordelen zijn.

Terloops verwijst het artikel naar een studie en onderzoek uit december 2012 van de Boston Consulting Group “What you can learn from Family Business”, met de focus op het 6 punten gedrag/voordelen van familiale KMOs in crisistijden:

  1. spaarzaamheid (frugality) is troef en meer bepaald het feit dat … “the easist money to earn is the money we haven’t spent”…,
  2. bij CAPEX investeringen ligt de nadruk op de verstandige besteding van de vrije geldstroom (free cash flow) en de vereiste ROI op projecten,
  3. een lage schuldgraad (leverage) geeft aanleiding tot een kleinere kwetsbaarheid en een lager bedrijfsrisico, met de nadruk op … “we leave most of the cash in the company to avoid giving away too much power to our banks” …,
  4. men is zeer voorzichtig met de eventuele acquisitie van bedrijven, vooral vanwege het integratierisico en de juiste timing ervoor,
  5. mogelijke nuttige diversificatie en internationalisering worden nauwlettend in de gaten gehouden,
  6. bekwame en sterk betrokken medewerkers zijn sterke troeven en maken deel uit van de aanwezige bedrijfscultuur en een doordacht “retention” beleid.

 

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Business planning, Free Cash Flow, Geldstroom, Prijs versus Waarde, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

PEBO + Vlerick Business School en KMO trends voor 2013/2014


Zeer onlangs lanceerde de “Vlerick Business School” het PEBO platform (Platform for Entrepreneurial Buyouts).  Een allereerst zichtbaar resultaat van dit zeer interessant jaarlijks initiatief is de recente publicatie van de “Entrepreneurial Buyout Monitor”, de neerslag van een ruime rondvraag bij buy-out en buy-in specialisten, vooral gericht op KMOs.

Het weekblad Trends nam de algemene conclusies van deze enquête over en poneerde dat:

  1. de handel in KMOs herleeft, evenals de appetijt en het geld hiervoor,
  2. de belangstelling van zowel kopers als verkopers stijgt waardoor het KMO segment van de Belgische overnamemarkt er goed voor staat,
  3. de gematigde prijzen uit een crisisdip komen, waardoor de overnameprijzen opnieuw op een normaal niveau komen te staan.

Wij lazen geboeid mee en kwamen, samen met Trends, tot de volgende specifieke conclusies en persoonlijke kritische kanttekeningen en toevoegingen:

  1. in deze enquête is afwisselend sprake van “prijzen” en “waarden”.  Let evenwel op dat de berekende “waarde”, dus de “bedrijfswaarde” van een onderneming niet altijd waardebepalend (richtinggevend) is voor de prijs van een transactie en dat er diverse waarderingsmethoden bestaan (Body of Knowledge in het Engels), die allen verschillende invalshoeken hanteren,
  2. bij gebruik van de ‘Multiple” benadering/invalshoek halen KMOs een in waarde gedaalde ratio van 5 x de EBITDA.  Deze waarderingsmethoden zou in principe tot hetzelfde algemene waardebesluit (oordeel) moeten kunnen komen.  Dit is evenwel zelden het geval, o.m. door het feit dat deze invalshoeken verschillen van de marktomstandigheden waarin de te waarderen onderneming zich bevindt, alsook van de industriële sector, de specifieke ondernemingstypologie, de timing van de transactie, de motieven van koper en verkoper, de leeftijdsfase waarin de onderneming zich bevindt, etc.
  3. actueel bestaat het overnamebedrag voor gemiddeld circa 35% te financieren uit eigen middelen, tegenover zowat 25 procent voor de crisis.
  4. bij financiering van een overname door banken wordt een grotere terugbetalingscapaciteit geëist.  De verhouding tussen de schuld en de EBITDA (operationele geldstroom) verhouding zit actueel op een gemiddelde gestegen ratio van ongeveer 3.
  5. in deze enquête missen wij nog steeds een coherent Belgisch verhaal over de gewenste vermogenskostenvoet (cost of capital).  Wellicht is de aangekondigde cursus van “Grabowsky & Pratt” een ideale gelegenheid om bij te tanken, zie http://goo.gl/IyQt4t, “remettre les pendules à l’heure” zeggen zij in het Frans!

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Business planning, Free Cash Flow, Geldstroom, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

Is VaaS dé gamechanger voor de industriële sector van “Bedrijfswaardering”?


Onlangs las ik in een literaire passage dat … “alles staat op zijn kop.  Je voelt geen grond meer onder je voeten.  Je zweeft” … ?

Leeft bij u ook die indruk?   Zo neen, “keep on dreaming”.  Zo ja, “pedal to the metal” of  zoals onze Zuiderburen zouden zeggen “un coup d’accélérateur” … Time for a change dus, zou ik zo zeggen …

Wij volgen de internationale evolutie op het vlak van “waardering van ondernemingen/bedrijfswaardering” op de voet.  Gisteren kwam de US firma “BizEquity” met een persbericht op de proppen waarbij het claimde dat zij ‘s werelds grootste bedrijfswaardeerder zouden (geworden) zijn.

BizEquity (www.bizequity.com) is het eerste VaaS (Valuation as a service) cloud based en propriety/gepantenteerd online platform.  BizEquity claimt sinds zijn oprichting nagenoeg 13 miljoen bedrijven te hebben gewaardeerd op basis van deze cloud based oplossing.

De studie van een standaardverslag, gratis verkrijgbaar op http://goo.gl/XEkTc8, leert ons dat dit platform werkt op basis van een 7 stappen benadering/proces, waaruit vervolgens, uiteraard tegen betaling, een maatrapport van 22 pagina’s wordt geproduceerd.

Hebt u ook die plotse beving gevoeld of wacht u nog liever op de uitkomsten van de volgende verkiezingen om beslissingen te nemen?  Look a little closer: volgens Obama heet het dat “Wie hard werkt, moet verder raken in het leven’.  In Frankrijk hebben zij hiervoor alvast een zeer eenvoudige oplossing “le changement, c’est maintenant”!

 

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Business planning, Free Cash Flow, Geldstroom, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

De “French touch” bij KMO start-up financiering


Zeer recent commentarieerde het Franse maandblad “Vernimmen” (www.vernimmen.net, gratis registratie verplicht) hierover een artikel “Les 4 erreurs à ne pas commettre pour financer une start-up”.

VERGISSING 1: meestal is één financieringsronde onvoldoende. Een ronde neemt doorgaans ongeveer 6 maanden in beslag en slorpt nagenoeg 1/3de van uw management tijd op.

VERGISSING 2: opteren voor schuldfinanciering om verwatering tegen te gaan, zal niet altijd gesmaakt worden en ook niet altijd haalbaar blijken te zijn, uiteraard afhankelijk van het gekozen business model.

VERGISSING 3: de uitgifte van een converteerbare obligatielening kan een financieel wondermiddel zijn. Let evenwel op de beperkte financiële mogelijkheden van uw thesauriebeheer om zulke instrumenten te kunnen gebruiken.

VERGISSING 4: optimistische business plans hebben grenzen. Papier is geduldig. Uiteindelijk zal de “kwaliteit” van de ondernemer de doorslag geven.

Volgt de Franse president “François Hollande” ook deze mode trend: … très touchy, en effet” …

Geplaatst in Bedrijfswaardering, Business planning, Free Cash Flow, Geldstroom, Prijs versus Waarde, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

Een succesvolle Overname en Familiale Opvolging realiseren in 10 stappen


Afgelopen dinsdag was ik aanwezig op een door KMO-Insider georganiseerd panelgesprek over “Overname en Familiale Opvolging”.

Lees hierna wat ik daar heb gehoord en ook heb toegevoegd aan de diverse panelcommentaren.

  1. Zorg voor een juiste en goede “verpakking” van uw onderneming of project: focus vooral op uw USP propositie.
  2. Communiceer op een gepaste manier dat uw onderneming in de markt bekend en aanwezig is: denk aan het gedrag van een goede visser en zorg voor het juiste aas en het gepaste vismateriaal.
  3. Realiseer adequate winstcijfers: van een rijk gevulde tafel kan worden gesmuld.
  4. Laat zien waar de waarde van uw onderneming te vinden is: wees geduldig bij de opbouw ervan en huldig het principe van een bekwame vliegvisser (onlangs schreef Seth Godin op zijn blog “Trust is earned, Value is delivered, Concepts are learned. Day by day we improve and build an asset”).
  5. Zorg voor recurrente inkomstenstromen: de juiste “voeder” trekt de juiste vissen aan.
  6. Bouw een waardevol team uit.
  7. Uw medewerkers verwachten ook een gepaste beloning en een deel van de koek: lekkere pralines zijn niet te versmaden.
  8. Iedereen dient intern te weten wanneer en hoe uw onderneming haar doelstellingen zal hebben bereikt;
  9. De fiscus, als stille aandeelhouder, zit steeds mee aan tafel en eist een deel van de feestdis op.
  10. Hou uw business draaiende: “humming”in het Engels, naar de analogie met een bijenkorf.
Geplaatst in Bedrijfswaardering, Business planning, Free Cash Flow, Geldstroom, Prijs versus Waarde, Waarde Creatie, Waarderen van Ondernemingen

Uw kantoor in 12 stappen


Ik sprak u eerder vandaag over het splinternieuwe initiatief van de “Practice Builder Academy” (www.practicebuilderacademy.com).

Zij bieden een zeer specifiek “hands-on” begeleidingsprogramma aan, gespreid over 12 maanden, met betrekking tot de professionele opzet en uitbouw van een professionele praktijk gericht op “bedrijfswaardering“.

Het detail van de allereerste module gaf ik u reeds mee.

Hierna een shortlist van het volledige 12 stappen begeleidingsprogramma.

  1. Laying the foundation.
  2. Creating your website.
  3. Writing: polishing your style.
  4. Using social media to expand your sphere of influence.
  5. Blogging your way to fame.
  6. More social media.
  7. Speaking: crafting your voice.
  8. Mastering email marketing.
  9. Networking: colleagues, clients and connections.
  10. Campaigning with direct mail.
  11. Developing new products and services.
  12. Sharing your knowledge for profit with webinars.

Zowel de inhoud van het programma als de individuele topics lijken mij bijzonder boeiend en praktisch interessant!